หมอนรองกระดูกสันหลัง (Disc)มีลักษณะคล้าย Gelatinมีองค์ประกอบของน้ำ และอื่นๆ ตำแหน่งของหมอนรองกระดูกจะอยู่ระหว่างกระดูกสันหลังแต่ละอัน ตั้งแต่ระดับคอถึงระดับหลัง มีหน้าที่ช่วยกระจายแรงที่มีต่อกระดูกสันหลัง ในขณะที่เรามีกิจกรรมต่างๆ ในชีวิตประจำวัน, อิริยาบถต่างๆ หรือการทำงานต่างๆ เช่น ยกของ, เข็นรถ

 

หมอนรองกระดูก
- จะเสื่อมไปตามวัย อายุมากขึ้น น้ำที่เป็นองค์ประกอบในหมอนรองกระดูกก็น้อยลง  
  ขนาดก็จะเล็กลง ความยืดหยุ่นก็จะน้อยลง
- อุบัติเหตุ, การยกของหนัก, การเคลื่อนไหวผิดท่า อาจจะทำให้มีการฉีกขาดของ
  พังผืดที่ล้อมรอบหมอนรองกระดูก ต่อมาจะทำให้เกิดการปูดยื่นของหมอนรอง
  กระดูกออกมาตามรอยฉีกขาด แล้วไปกดทับเส้นประสาทไขสันหลังในบริเวณ
  ใกล้เคียง นอกจากนั้น หมอนรองกระดูกที่มีการเสื่อม จะมีผลต่อโครงสร้าง และ
  ความแข็งแรงของกระดูกสันหลังอื่นๆ ที่จะตามมา
- เรื่องของพันธุกรรม, การสูบบุหรี่, เรื่องของภูมิต้านทาน จากการศึกษา พบว่ามีส่วน
  เกี่ยวข้องกับการเสื่อมของหมอนรองกระดูก
 
อาการ
อาการเริ่มแรกของหมอนรองกระดูกเสื่อมที่คอ หรือหลัง มักจะมีอาการปวดเมื่อยบริเวณต้นคอ หรือปวดเมื่อยหลัง (รูปภาพที่ 1) แต่ถ้ามีการเสื่อมมากขึ้น อาจจะมีส่วนใดส่วนหนึ่งของหมอนรองกระดูก ปูดยื่นไปกดทับเส้นประสาท (รูปภาพที่ 2) โดยมีการทรุดตัว หรือมีการเคลื่อนของกระดูก เนื่องจากความแข็งแรงของโครงสร้างเสียไป ก็จะไปกดทับ หรือรั้งเส้นประสาทไขสันหลัง ทำให้มีอาการปวดร้าวลงแขน-ขา หรือมีอาการชา และแขน-ขาอ่อนแรงได้ (Leg pain, arm pain)

รูปภาพที่ 1 ภาพแสดงอาการปวดบริเวณหลัง

รูปภาพที่ 2 ภาพแสดงหมอนรองกระดูก ปูดยื่นไปกดทับเส้นประสาท
 
การกดทับของเส้นประสาทที่คอ อาจทำให้มือชา และอ่อนแรง ถ้าเป็นมากๆ จะเกิดอาการขาอ่อนแรง และเดินลำบากได้ด้วย ส่วนการกดทับของเส้นประสาทที่หลัง จะเกิดอาการเฉพาะที่ขาข้างใดข้างหนึ่ง หรือ 2 ข้าง อาจจะมีอาการชา และอ่อนแรงร่วมด้วย หรือมีปัญหาระบบขับถ่าย ปัสสาวะ และอุจจาระ ลำบาก
          การวินิจฉัย
 

• นอกจากการตรวจร่างกายโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ การ X-ray เบื้องต้น การใช้

เครื่องมือที่เรียกว่า MRI จะเป็นตัวที่บอกข้อมูลของไขสันหลังว่าเสื่อมมากน้อยแค่ไหน หรือมีการกดทับของเส้นประสาทมากน้อยแค่ไหน บ่อยครั้งอาจจะมีความผิดปกติมากกว่า 1 ระดับ ของกระดูกสันหลัง (รูปภาพที่ 3)

รูปภาพที่ 3 ภาพแสดงการใช้เครื่อง MRI ตรวจดูความผิดปกติของไขสันหลัง
 

• นอกจากนั้น โรคอื่นๆ เช่น เนื้องอก ซึ่งบางครั้งอาจมีอาการเริ่มต้นเช่นเดียวกัน โดยสามารถตรวจพบได้จากเครื่อง MRI เช่นกัน

 
การรักษา
หมอนรองกระดูกเสื่อม การรักษาคงจะเริ่มจากการรักษาทางยา และการทำกายภาพ การแนะนำให้ออกกำลัง Back
Exercise โดยส่วนใหญ่อาการจะค่อยดีขึ้นทีละเล็กละน้อย จนหายไปได้ ในรายที่ยังมีอาการอยู่ การพิจารณาการฉีดยาแก้อักเสบเข้านอกเยื่อหุ้มไขสันหลัง หรือการใช้ยาชาฉีดเข้าเส้นประสาทเฉพาะจุด อาจจะช่วยให้อาการดีขึ้นได้ การผ่าตัดจึงเป็นทางเลือกสุดท้ายของผู้ป่วยเหล่านี้
การผ่าตัดรักษาหมอนรองกระดูกที่บริเวณหลัง
          1. การผ่าตัดเพื่อเอาหมอนรองกระดูกบางส่วนที่เสื่อมออกไป เพื่อทำให้แรงดันที่อยู่ในตัวของหมอนรองกระดูกลดลง ในบางรายอาจจะใช้เครื่องมือที่มีพลังงานความร้อนจี้ไปในบริเวณรอยต่อของหมอนรองกระดูกสันหลัง กับกระดูกสันหลังที่มีเส้นประสาทที่รับรู้อาการเจ็บปวดบางส่วนอยู่ เรียกว่า “Nucleoplasty”
          การทำผ่าตัดแบบนี้ ข้อดี คือ ถือเป็นการผ่าตัดเล็กน้อยเมื่อเทียบกับการผ่าตัดอื่นๆ ผลการรักษาได้ผลดี ประมาณ 70-80% ถ้าไม่หายอาจต้องพิจารณาวิธีอื่นๆ การผ่าตัดแบบนี้ เช่น การใช้กล้องผ่าตัดขนาดเล็ก (Endoscope) เข้าไปทำผ่าตัด (รูปภาพที่ 4, 5) ในขณะเดียวกันอาจใช้พลังงานความร้อนจากเครื่องจี้เพื่อทำลายเส้นประสาทขนาดเล็ก

รูปภาพที่ 4 ภาพแสดงการผ่าตัดโดยการใช้กล้องผ่าตัดขนาดเล็ก (Endoscope)

รูปภาพที่ 5 ภาพแสดงขนาดของแผลผ่าตัด ประมาณ 8 มม. หลังการผ่าตัดโดยการใช้กล้อง Endoscope
 
2. การผ่าตัดโดยใช้อุปกรณ์ยึดตรึงกระดูก (การเชื่อมกระดูก) เนื่องจากหมอนรองกระดูกที่เสื่อมมากขึ้น มีการเคลื่อนของกระดูกไปจากเดิมเล็กน้อย (Micro instability) ซึ่งเป็นสาเหตุส่วนหนึ่งของการปวดหลัง การผ่าตัดเชื่อมกระดูกนี้ จะช่วยให้อาการปวดของผู้ป่วยดีขึ้น แต่การผ่าตัดแบบนี้ ถือเป็นการผ่าตัดที่ใหญ่ขึ้น และจะต้องมีการใช้อุปกรณ์โลหะยึดตรึงทิ้งไว้ในร่างกาย หลังผ่าตัดการเคลื่อนไหวจะจำกัดลงเนื่องจากมีการเชื่อมของกระดูก (รูปภาพที่ 6)

รูปภาพที่ 6 ภาพแสดงการใช้อุปกรณ์โลหะยึดตรึงกระดูกสันหลัง
 
          ในปัจจุบันนี้ แนวทางการผ่าตัดแบบ Minimally Invasive Spine Surgery หรือการผ่าตัดแผลเล็ก และมีอุปกรณ์ยึดตรึงที่ออกแบบมาโดยเฉพาะ ทำให้แผลผ่าตัดเล็กลง การฟื้นตัวของผู้ป่วยเร็วขึ้นกว่าการผ่าตัดแบบปกติ
          3. การผ่าตัดเปลี่ยนหมอนรองกระดูกเทียมที่หลัง โดยจะตัดเอาหมอนรองกระดูกที่เสื่อมออกไป จากนั้นใช้หมอนรองกระดูกเทียมเข้าไปทดแทน ข้อดี คือ การเคลื่อนไหวจะไม่ถูกจำกัด เนื่องจากหมอนรองกระดูกเทียมทำงานเหมือนเป็นข้อต่อเข้าไปแทนที่ การผ่าตัดแบบนี้ มีข้อบ่งชี้พอสมควร เช่น อายุน้อย หลังผ่าตัดยังต้องมีกิจกรรมให้ใกล้เคียงปกติ การผ่าตัดแบบนี้ถือเป็นการผ่าตัดใหญ่ ต้องทำโดยทีมแพทย์ ผู้ชำนาญและมีค่าใช้จ่ายมาก เนื่องจากเป็นอุปกรณ์ที่มีราคาแพงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ
 
          การผ่าตัดรักษาหมอนรองกระดูกที่คอ
- จะทำเมื่อการรักษาอื่นๆ ไม่ได้ผลหรือผู้ป่วยมีอาการมากขึ้น
- เทคนิค การผ่าตัด : โดยการผ่าตัดเข้าทางด้านหน้าของคอ จากนั้นจะทำการผ่าตัด
  ผ่านกล้อง Microscope (รูปภาพที่ 7) ซึ่งทำให้เห็นรายละเอียดชัดเจน เพื่อขูดเอา
  หมอนรองกระดูกที่ทับเส้นประสาทออกไป โดยทั่วไปหมอนรองกระดูกจะถูกขูด
  ออกไปทั้งหมด และเหลือเป็นช่องว่าง ซึ่งจำเป็นต้องใช้กระดูก หรือวัสดุทดแทนมา
  เสริมเพื่อคงความแข็งแรงให้คงเดิม
 
ทางเลือกในปัจจุบัน มี 3 แบบ
1. การใส่ชิ้นกระดูก ซึ่งตัดกระดูกมาจากกระดูกสะโพกของผู้ป่วยมาใส่ทดแทน
          ข้อดี    - เป็นชิ้นส่วนของผู้ป่วย
- โอกาสที่จะเชื่อมกับกระดูกสันหลังเดิมสูงกว่า
          ข้อเสีย- จะต้องมีแผลผ่าตัด 2 แผล
- ผู้ป่วยมักจะปวดแผลบริเวณที่เอากระดูกสะโพกมาเสริม

รูปภาพที่ 7 ภาพแสดงการผ่าตัดผ่านกล้อง Microscope

2. การใส่กระดูกเทียม (Cage) เป็นอุปกรณ์สำเร็จรูป (รูปภาพที่ 8) โดยผลิตจากบริษัทต่างๆ ซึ่งมีวัสดุ และรูปแบบหลากหลาย และใช้ได้ผลดี
 
          ข้อดี    - ไม่ต้องมีแผลผ่าตัดอีกแผล, ไม่เจ็บปวดเพิ่มขึ้น
          ข้อเสีย- เสียค่าใช้จ่ายเพิ่ม

รูปภาพที่ 8 ภาพ X-ray หลังการผ่าตัดใส่กระดูกเทียม (Cage)

3. การใส่หมอนรองกระดูกเทียม (รูปภาพที่ 9, 10 และ11) โดยผลิตจากบริษัทต่างๆ และมีรูปแบบแตกต่างกันออกไป แต่การผ่าตัดชนิดนี้ จำเป็นต้องมีข้อบ่งชี้ชัดเจน ต้องปรึกษาแพทย์ และเหมาะกับคนอายุ น้อยกว่า 60-65 ปี
ข้อดี    - เชื่อกันว่าการใส่หมอนรองกระดูกเทียม จะลดอัตราการเกิดการ
   เสื่อมของหมอนรองกระดูกที่อยู่ข้างเคียง
          - การเคลื่อนไหวของคอ คล้ายเดิม เนื่องจากการทำงานคล้ายเป็น
            ข้อต่อ
ข้อเสีย- ราคาแพง เป็นอุปกรณ์นำเข้าจากต่างประเทศ

รูปภาพที่ 9 ภาพแสดงการใส่หมอนรองกระดูกเทียม ซึ่งสามารถเคลื่อนไหวได้ทุกทิศทางคล้ายของเดิม

รูปภาพที่ 10 (ซ้าย) ภาพเอ็กซเรย์  หลังการผ่าตัดใส่หมอนรองกระดูกเทียมในท่าก้มหน้า
(ขวา) ภาพเอ็กซเรย์  หลังการผ่าตัดใส่หมอนรองกระดูกเทียมในท่าเงยหน้า

รูปภาพที่ 11 ภาพแสดงการเปรียบเทียบการใช้อุปกรณ์โลหะยึดตรึงกระดูกสันหลัง และการการใส่หมอนรองกระดูกเทียม
 
          ข้อควรทราบ
          - การผ่าตัดโดยการใส่ชิ้นกระดูก และการใส่กระดูกเทียม (Cage) เป็นมาตรฐานการ
            รักษาปัจจุบัน
          - การผ่าตัดโดยการใส่หมอนรองกระดูกเทียม เป็นการผ่าตัดที่กำลังนิยมใช้ ผลภาย
            หน้ายังต้องติดตามต่อไป
 

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม  หรือปรึกษาได้ที่  นพ.ธีรศักดิ์  พื้นงาม 
ศูนย์ระบบประสาทไขสันหลัง (MINI Spine Center)  เครือโรงพยาบาลพญาไท
โทร.  0-2245-2620  ต่อ  2625-6 หรือ  Call Center  1772