การผ่าตัดใส่สกรูยึดกระดูกสันหลังแบบเปิดแผลเล็ก

(Mini  opened  Screw  Fixation)

ในปัจจุบัน  การผ่าตัดกระดูกสันหลังเจริญก้าวหน้าเป็นอย่างมาก  โดยเฉพาะการผ่าตัดหมอนรองกระดูกสันหลัง  ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดเปิดแผลผ่าตัดใหญ่เหมือนในอดีต  เพียงแต่ส่องกล้องเพื่อตัดเอาชิ้นส่วนของหมอนรองกระดูกที่กดทับเส้นประสาทออก  อาการของผู้ป่วยก็หายได้เหมือนผ่าตัดเปิดแบบแผลผ่าตัดใหญ่  ในขณะที่ผู้ป่วยสามารถฟื้นตัวหลังการผ่าตัดได้เร็วขึ้นมาก และเจ็บแผลผ่าตัดเพียงเล็กน้อย  แต่ยังมีผู้ป่วยอีกจำนวนไม่น้อยที่มีความจำเป็นต้องผ่าตัดใส่โลหะ  หรือสกรู  ยึดตรึงกระดูกสันหลัง ซึ่งการผ่าตัดส่วนใหญ่ยังคงต้องผ่าตัดเปิดแผลใหญ่  ซึ่งทำให้ผู้ป่วยมีอาการเจ็บแผลผ่าตัดมากและใช้เวลาพักฟื้นนานกว่าผู้ป่วยจะสามารถลุกขึ้นยืนหรือเดินได้เป็นปกติ  ต้องใช้เวลานานหลายวัน  หรืออาจเป็นสัปดาห์ได้  แต่ในปัจจุบันมีวิธีการผ่าตัดใส่สกรูยึดกระดูกสันหลังแบบเปิดแผลเล็ก  ซึ่งทำให้ผู้ป่วยเจ็บแผลผ่าตัดเพียงเล็กน้อย  การฟื้นตัวหลังผ่าตัดจึงเร็วขึ้น  ผู้ป่วยสามารถลุกเดินได้ในวันรุ่งขึ้นหลังการผ่าตัด  โดยที่ผลการรักษาไม่แตกต่างกับวิธีผ่าตัดเปิดแผลใหญ่  แต่วิธีนี้ศัลยแพทย์ต้องมีความเชี่ยวชาญในการผ่าตัดใส่สกรูยึดกระดูกสันหลัง  ร่วมกับสามารถผ่าตัดผ่านกล้องจุลทรรศน์  (Microscope)  ได้

โรคที่จำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดใส่สกรูยึดกระดูกสันหลัง ส่วนใหญ่ได้แก่โรคกระดูกสันหลังเคลื่อน  (Spondylolisthesis) กระดูกสันหลังคด  (Scoliosis)  หรืออุบัติเหตุกระดูกสันหลังแตกหรือยุบ  แต่โรคที่พบบ่อยที่สุดคือ  โรคกระดูกสันหลังเคลื่อนที่ระดับเอว  เป็นโรคที่มีการเลื่อนไถลของกระดูกสันหลังชิ้นบน  เลื่อนในแนวระนาบ บนกระดูกสันหลังชิ้นล่าง  (รูปที่  ๑)  ทำให้กระดูกสันหลัง  ชิ้นบนกดเบียดเส้นประสาท  ทำให้ผู้ป่วยมีอาการปวดหลังร้าวลงขา  น่องหรือเท้า ตามการทำงานของ  เส้นประสาทเส้นนั้น  บางรายอาจปวดมากจนเดินไม่ได้  หรือมีอาการหนักมากจนไม่สามารถขับถ่ายได้  ผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่มาพบแพทย์มักจะมีอาการปวดหลังมากกว่าอาการปวดร้าวลงขาหรือน่อง  นอกจากอาการดังกล่าวยังมี ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยที่กระดูกสันหลังเคลื่อนแต่ไม่ได้มีอาการจากเส้นประสาทถูกกดเบียด  แต่มีอาการชาที่น่อง  ขา  หรือเท้า  บางครั้งรู้สึกขาหนักๆ  ขาอ่อนกำลัง  จะมีอาการในขณะที่ยืนนานๆ  หรือเดินสักพักจะก้าวขาไม่ออก  ต้องนั่งพักสักครู่จึงเดินได้เป็นปกติ  อาการดังกล่าวเป็นอาการที่เกิดจาก  ภาวะช่องโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ

รูปที่  ๑  ภาพเปรียบเทียบกระดูกสันหลังปกติ  และภาวะกระดูกสันหลังเคลื่อน

โรคกระดูกสันหลังเคลื่อนสามารถรักษาได้โดยการผ่าตัด  ใส่โลหะ  หรือสกรู  ยึดตรึงกระดูกสันหลัง  การผ่าตัดใส่สกรู ยึดกระดูกสันหลัง  ต้องผ่าตัดเปิดแผลยาวประมาณ  10-15  เซนติเมตร  (รูปที่  ๒)  ในแนวกลางหลังระดับเอว  ขณะผ่าตัดต้องถ่างกล้ามเนื้อ ออกจากแนวกลางข้างละประมาณ  5-6  เซนติเมตร  เพื่อที่จะสามารถใส่สกรูได้ในตำแหน่งที่ต้องการ  ต่อจากนั้นจึงทำการตัดกระดูกที่กดเส้นประสาทออก  จะเห็นได้ว่าการผ่าตัดดังกล่าว  กล้ามเนื้อหลังจะได้รับความบอบช้ำจากการผ่าตัดเป็นอย่างมาก  เสียเลือดจากการผ่าตัดจำนวนมาก  ซึ่งส่งผลให้ผู้ป่วยมีอาการปวดแผลผ่าตัดมาก  และใช้เวลาในการพักฟื้นหลายวันจึงจะสามารถลุกยืนหรือเดินได้

รูปที่  ๒  ภาพแสดงแผลเป็น  หลังจากการผ่าตัดใส่สกรูยึดกระดูกสันหลังแบบวิธีเปิดแผลใหญ่

ปัจจุบันมีเทคนิคการผ่าตัดที่ทำให้ผู้ป่วยเจ็บแผลผ่าตัดน้อย  พักฟื้นน้อย  ลุกเดินได้เร็วขึ้นมาก  แต่วิธีดังกล่าว  ศัลยแพทย์ต้องมีความชำนาญในการผ่าตัดใส่สกรูแบบธรรมดา  ร่วมกับต้องมีความเชี่ยวชาญในการผ่าตัดผ่านกล้องจุลทรรศน์  (Microscope) วิธีการที่แตกต่างกันคือ  แพทย์จะลงแผลผ่าตัดที่หลังห่างแนวกลางไปทางด้านข้างทั้ง  2  ข้าง  แผลยาวประมาณ  2.5-3  เซนติเมตร (รูปที่  ๓)  แผลลงในตำแหน่งที่จะใส่สกรู  จากนั้นจะถ่างกล้ามเนื้อหลังออกเพียง  2.5  เซนติเมตร ด้วยเครื่องมือพิเศษ  เพื่อที่จะทำการใส่สกรู  (รูปที่  ๔)  โดยใช้ภาพถ่ายเอ็กซเรย์  (X-ray)  ช่วยในการบอกตำแหน่งและทิศทางในการผ่าตัดใส่สกรู  (รูปที่  ๕) หลังจากการใส่สกรูยึดกระดูกสันหลังแล้วแพทย์จะทำการตัดส่วนของกระดูกและหมอนรองกระดูกสันหลังที่กดทับเส้นประสาท ด้วยการผ่าตัดมองผ่านกล้องจุลทรรศน์  (Microscope)

รูปที่  ๓  ภาพแสดงแผลเป็น  หลังจากการผ่าตัดใส่สกรูยึดกระดูกสันหลังแบบวิธีเปิดแผลเล็ก

รูปที่  ๔  ภาพขณะผ่าตัด  แสดงเครื่องมือถ่างกล้ามเนื้อและหัวสกรูยึดกระดูกสันหลัง

ซึ่งผ่าตัดโดยใส่ผ่านเครื่องมือถ่างกล้ามเนื้อชนิดพิเศษ

รูปที่  ๕  ภาพถ่ายเอ็กซเรย์ขณะผ่าตัด  แสดงการใส่สกรูยึดกระดูกสันหลังผ่านเครื่องมือถ่างกล้ามเนื้อ

เมื่อเทียบขนาดของความยาวแผล  และขนาดของกล้ามเนื้อที่ต้องถ่างออก  จะเห็นได้ว่าการผ่าตัดวิธีเปิดแผลเล็กเพื่อใส่สกรู กล้ามเนื้อได้รับความบอบช้ำจากการผ่าตัดน้อยมาก  จึงทำให้ผู้ป่วยมีอาการเจ็บแผลผ่าตัดน้อย  ผู้ป่วยสามารถฟื้นตัวหลังการผ่าตัดได้เร็วขึ้นมาก  ผู้ป่วยเกือบทุกรายสามารถลุกขึ้นยืนหรือเดินได้ในวันรุ่งขึ้นหลังการผ่าตัด  ผู้ป่วยสามารถกลับออกจากโรงพยาบาลได้ในเวลาภายใน  2-3  วันหลังการผ่าตัด

บทความโดย  นพ.ธีระ   ตั้งวิริยะไพบูลย์  ศัลยแพทย์ระบบประสาท  ทีม  MINI Spine