การผ่าตัดรักษายึดตรึงกระดูกสันหลังด้วยโลหะ
(Lumbar Spinal Fixation and Fusion)
โรคกระดูกสันหลังระดับบั้นเอวเคลื่อน (What is spondylolisthesis of the lumbar spine)
กระดูกสันหลัง (spine) ประกอบด้วย กระดูกหลายชิ้นเรียงตัวซ้อนกันเป็นทรงกระบอก โดยมีช่องโพรงภายใน ที่เรียกว่า ช่องโพรงกระดูกสันหลัง (spinal canal) ภายในช่องโพรงดังกล่าว จะมีไขสันหลัง (spinal cord) และเส้นประสาทไขสันหลัง (spinal nerve root) กระดูกสันหลังระดับบั้นเอว (lumbar spine) ประกอบด้วยกระดูก 5 ชิ้น เรียงซ้อนตัวขึ้นไปโดยที่กระดูกชิ้นบนสุดเรียงซ้อนต่อกับกระดูกสันหลังระดับอก (Thoracic spine) และชิ้นล่างสุดของกระดูกสันหลังระดับบั้นเอว เรียงซ้อนต่อจากกระดูกก้นกบ (sacrum)
ระหว่างกระดูกสันหลังแต่ละชิ้นที่เรียงซ้อนกัน จะมีหมอนรองกระดูกสันหลัง (Intervertebral disc) อยู่ทางด้านหน้าต่อช่องโพรงกระดูกสันหลัง โดยปกติช่องโพรงกระดูกสันหลังจะมีความกว้างเพียงพอที่จะให้ไขสันหลัง และ เส้นประสาท ทอดผ่านอยู่ภายใน ไขสันหลังเป็นส่วนของระบบประสาทที่ต่อจากก้านสมองลงมาภายในโพรงกระดูกสันหลัง และสิ้นสุดที่ระดับหมอนรองกระดูกสันหลัง ระหว่างกระดูกสันหลังระดับบั้นเอวชิ้นที่ 1 และ 2
ช่องโพรงกระดูกสันหลัง มีลักษณะเป็นวงๆเรียงซ้อนกัน โดยวงดังกล่าวประกอบด้วย ขอบหลังของกระดูกสันหลังส่วนที่เรียกว่า Vertebral body และขอบหลังของหมอนรองกระดูกสันหลังซึ่งอยู่ทางด้านหน้า และ ส่วนของกระดูกสันหลังส่วนที่ เรียกว่า lamina ข้อต่อระหว่างกระดูกสันหลัง (facet joints) อยู่ทางด้านหลังของวง (ช่องโพรงกระดูกสันหลัง)
โรคกระดูกสันหลังระดับบั้นเอวเคลื่อน อาจเป็นมาตั้งแต่กำเนิด อุบัติเหตุ หรือจากความเสื่อมของกระดูกสันหลัง ทำให้เส้นประสาทถูกกดเบียด ผู้ป่วยจะมีอาการปวดหลัง ปวดขา เดินลำบาก โดยเฉพาะจะมีอาการปวดมาก ภายหลังจากเดินได้สักพัก ระยะทางที่สามารถเดินได้จะสั้นลงเรื่อยๆ เมื่อมีภาวะช่องโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบร่วมด้วย หรือกระดูกสันหลังเคลื่อนมากขึ้น อาการอื่นที่อาจพบได้ มีดังนี้ จะมีความรู้สึกขาหนักๆเวลาเดิน ชาหรือมีความรู้สึกเหมือนเข็มตำบริเวณขาหรือเท้า กล้ามเนื้อขาหรือเท้าอ่อนแรง การทำงานผิดปกติของระบบขับถ่ายอุจจาระและปัสสาวะก็อาจเกิดขึ้นได้ โดยอาการดังกล่าวเกิดจากการทำงานของเส้นประสาทเสียการทำงาน และอาจเสียอย่างถาวรได้ หากไม่ได้รับการรักษา
การรักษา
การแก้ไขการเคลื่อนของโรคกระดูกสันหลังระดับบั้นเอว สามารถทำได้โดยการผ่าตัดยึดตรึงกระดูกสันหลังด้วยโลหะ ส่วนอาการของโรคดังกล่าวสามารถรักษาบรรเทาอาการได้โดยการ นอนพัก รักษาด้วยยา กายภาพบำบัด ปรับกิจวัตรประจำวันดังนั้นการรักษาโดยการผ่าตัด จะทำการผ่าตัดรักษาก็ต่อเมื่อ การรักษาแบบบรรเทาอาการไม่ได้ผล ปวดหลังมาก ระยะที่สามารถเดินได้สั้นลงเรื่อยๆจากภาวะช่องโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบร่วมด้วย กล้ามขาเริ่มอ่อนแรง หรือการทำงานผิดปกติของระบบขับถ่ายอุจจาระและปัสสาวะ เพราะอาการดังกล่าวเสี่ยงต่อการเสียการทำงานของเส้นประสาทอย่างถาวร หากไม่ได้รับการผ่าตัดรักษาโดยการผ่าตัดอย่างเร่งด่วน
วิธีการผ่าตัด
วัตถุประสงค์ของการผ่าตัด คือ ยึดตรึงกระดูกสันหลังสองชิ้นเข้าด้วยกันด้วยสกรู และแท่งโลหะ (Transpedicular screws and rod fixation) ร่วมกับการตัดกระดูกข้อต่อระหว่างกระดูกสันหลัง (facetectomy) เส้นเอ็นยึดระหว่างกระดูกสันหลัง (flavectomy), การตัดหมอนรองกระดูกสันหลัง (discectomy) เพื่อขยายช่องโพรงกระดูกสันหลังเพื่อลดการกดเบียดเส้นประสาท
การผ่าตัดจำเป็นต้องวางยาสลบ โดยวิสัญญีแพทย์จะให้รายละเอียดเกี่ยวกับการดมยาสลบกับท่านอย่างละเอียดเอง
ในการผ่าตัด จำเป็นต้องใช้เครื่องถ่ายรังสีเอ็กซ์ (X-ray/Fluoroscope) ช่วยชี้ตำแหน่งที่จะผ่าตัด ดูตำแหน่งสกรู เพื่อให้ผ่าตัดยึดกระดูกได้อย่างถูกต้องแม่นยำ และแข็งแรง
หลังจากลงมีดผ่าตัดแล้ว กล้ามเนื้อหลัง 2 ข้างจะถูกแยกออกจากกัน เอ็กซเรย์หาตำแหน่งที่จะใส่สกรู ยึดกระดูกสันหลังด้วยสกรู แล้วจึงตัดกระดูกสันหลังส่วนที่เป็นวงส่วนหลังของโพรงกระดูกสันหลัง (Laminectomy) ต่อจากนั้นจะมีการตัดเส้นเอ็นยึดกระดูกส่วนที่ทำให้ช่องโพรงกระดูกสันหลังตีบ แคบ และตัดส่วนที่ยื่นเข้าข้างในของข้อต่อระหว่างกระดูกสันหลัง (facet joint) เพื่อขยายลดการกดเบียดเส้นประสาท
หลังจากผ่าตัดเรียบร้อยแล้ว จะมีการวางท่อหรือสายระบายเลือดเส้นเล็กๆ ออกจากบริเวณผ่าตัด ออกมานอกแผล (Drainage catheter) ส่วนใหญ่มักจะคาสายไว้ประมาณ 1-2 วัน