อาการสมองเสื่อมในผู้สูงอายุจากภาวะน้ำคั่งในสมอง
(Normal Pressure Hydrocephalus)
นพ. ธีรศักดิ์ พื้นงาม
ศูนย์สมองและระบบประสาท
โรงพยาบาลพญาไท 1
สมองของคนเรา มีองค์ประกอบหลักอยู่ 3 ส่วน คือ เนื้อสมอง, เลือดที่ไหลเวียนอยู่ในเส้นเลือดของสมอง และน้ำ (CSF) ที่อยู่ในส่วนลึกของสมองที่เรียกว่า “โพรงน้ำในสมอง” (Ventricles) ซึ่งจะมีเซลล์คอยสร้างน้ำออกมา ที่เรียกว่า “Cerebro Spinal Fluid” (CSF)
น้ำในสมอง (CSF) มีประโยชน์อย่างไร
1. ช่วยป้องกันและซึมซับแรงกระแทก ที่จะมากระทบต่อเนื้อสมอง
2. ช่วยพยุงน้ำหนักของสมอง โดยลดแรงกดที่ฐานสมอง (ซึ่งปกติสมองจะมีน้ำหนักประมาณ 1,400 กรัม ให้
เหลือประมาณ 50 กรัม)
3. เป็นทางลำเลียงของเสียออกจากสมอง
4. เป็นทางลำเลียงของฮอร์โมน ที่ผลิตออกมาไปยังส่วนต่างๆของร่างกาย
ในวันหนึ่งๆ ร่างกายจะสร้างน้ำ CSF อยู่ตลอดทุกๆ วินาที โดยเฉลี่ย 0.36 ซีซีต่อนาที หรือประมาณ 420-500 ซีซีต่อวัน เมื่อสร้างออกมาแล้ว น้ำ CSF จะไหลไปตามทางเดินของมัน เช่น ไปที่ไขสันหลัง และไปที่ผิวของสมอง จากนั้นจะมีการดูดกลับไปโดยเซลล์ที่อยู่บริเวณรอบๆ เส้นเลือดดำใหญ่ที่อยู่กลางผิวสมอง โดยสมองจะรักษาระดับปริมาณของน้ำ CSF ให้คงที่ คือ ประมาณ 125-150 ซีซี ไว้
ภาวะน้ำคั่งในสมองที่เกิดในผู้สูงอายุ สาเหตุหลัก เกิดจากความสามารถในการการดูดกลับของน้ำ CSF เสียไป จึงทำให้ในสมองค่อยๆมีน้ำคั่งขึ้น (รูปภาพที่ 1) ส่งผลให้ผู้ป่วยมีอาการความจำเลอะเลือน นอกจากนั้นยังมีอาการอื่นๆอีก เช่น การกลั้นปัสสาวะไม่ได้ หรือปัสสาวะโดยไม่รู้ตัว เดินลำบาก การก้าวขาจะมีอาการเกร็งๆ จนไม่สามารถเดินได้ในที่สุด ในรายที่มีอาการมากๆ ผู้ป่วยจะไม่สามารถทำกิจวัตรประจำต่างๆได้ แม้กระทั่งการรับประทานอาหาร