การผ่าตัดสมองจำเป็นต้องโกนผมหรือไม่

การผ่าตัดสมองจำเป็นต้องโกนผมหรือไม่

นพ.ธีรศักดิ์  พื้นงาม

ศูนย์สมองและระบบประสาท

โรงพยาบาลพญาไท 1

ผม  เป็นส่วนหนึ่งของร่างกาย  นอกจากมีไว้เพื่อปกคลุมหนังศีรษะแล้วดูเหมือนว่าจะมีความสำคัญทางด้านจิตใจในแง่ของความสวยความงามมากกว่าความสำคัญด้านอื่นๆ  คนที่มีผมน้อยบางครั้งก็ทุกข์ใจ  จำเป็นต้องหาวิกผมมาใส่  หรือใช้กรรมวิธีอื่นๆ  เช่น  การถักผม  หรือบางครั้งอาจจะทำศัลยกรรมตกแต่ง  เพื่อปลูกเส้นผมก็มี  ส่วนคนที่มีผมปกติอยู่แล้วก็เฝ้าบำรุงรักษาให้ผมมีสุขภาพดีสวยเงางามเป็นหน้าเป็นตาให้เจ้าของมีความสุข  การตัดหรือโกนผมออกไปโดยสาเหตุใดก็ตามที่ไม่ได้เกิดจากความต้องการของเจ้าของ  ย่อมเป็นสิ่งที่ไม่พึงปรารถนา  ถ้าท่านเห็นใครสักคนโกนผม  ทุกท่านก็จะคาดเดาไปต่างๆนานาถึงสาเหตุที่ต้องโกนผม  แต่สาเหตุอย่างหนึ่งที่ท่านทั้งหลายคงทราบกันดีก็คือ  การผ่าตัดที่ศีรษะ  หรือผ่าตัดสมอง

การผ่าตัดสมอง  เป็นสิ่งที่ทุกคนไม่ปรารถนา  แต่ที่ต้องทำก็เพราะว่ามีความจำเป็น  มีโรคที่จะต้องรักษา  ทำให้การผ่าตัดเป็นเรื่องที่หลีกเลี่ยงไม่ได้  ในสมัยก่อน  การทำผ่าตัดสมองเป็นเรื่องควบคู่กับการต้องโกนผม  ผู้ป่วยทุกรายจะได้รับการโกนผมเพื่อเตรียมตัวก่อนที่จะไปผ่าตัด  แผลผ่าตัดในสมัยก่อนมักจะมีขนาดใหญ่  และทิ้งร่องรอยของแผลเป็นปรากฏให้เห็น  แผลผ่าตัดขนาดใหญ่มักทำให้เกิดความเจ็บปวดทั้งทางร่างกายและจิตใจได้มากกว่าแผลผ่าตัดที่มีขนาดเล็ก  หลังผ่าตัดผู้ป่วยบางคนก็ต้องหาวิกมาใส่เพื่อความสวยงาม  หรือพรางสายตาของผู้คนที่พบเห็น

ทำไมถึงต้องโกนผมก่อนทำการผ่าตัดสมอง  ถ้าในสมัยก่อนมักจะไม่ค่อยได้ยินคำถามนี้  เพราะทุกท่านทราบดีว่าการผ่าตัดทั้งหลายต้องการความสะอาด  ต้องการลดการติดเชื้อ  เพราะฉะนั้นการทิ้งผมไว้ในบริเวณที่จะต้องทำผ่าตัดดูจะเป็นเรื่องที่เสี่ยงต่อการติดเชื้ออย่างมาก

แต่ในปัจจุบันนี้  การทำผ่าตัดสมองส่วนใหญ่  เป็นการทำผ่าตัดโดยใช้กล้องขยาย  (กล้อง  Microscope)  (รูปภาพที่ 1) ซึ่งสามารถทำได้ในบริเวณที่จำกัดและทำให้แผลผ่าตัดมีขนาดไม่ใหญ่โตเหมือนในอดีต  ดังนั้นการโกนผมเพียงเล็กน้อยสำหรับแผลผ่าตัดซึ่งมีขนาดไม่ใหญ่มากนักจึงเป็นเรื่องที่เป็นไปได้  ประกอบกับในปัจจุบันนี้  ยาปฏิชีวนะที่ใช้ฆ่าเชื้อโรคก็มีประสิทธิภาพดีมาก  ทำให้การติดเชื้อซึ่งเป็นเรื่องที่กลัวกันนั้นไม่ได้เกิดขึ้นมากกว่าการผ่าตัดทั่วๆไปเลย

รูปภาพที่  1 ภาพแสดง กล้องผ่าตัด Microscope และการผ่าตัดโดยใช้กล้อง Microscope

ในปัจจุบันนี้  ผมมักจะได้ยินคนไข้ที่จะต้องผ่าตัดสมองและญาติซักถามอยู่เสมอ  ว่าจะต้องโกนผมไหม  แสดงให้เห็นว่า  นอกจากเรื่องของการผ่าตัดที่ต้องการความปลอดภัยสูงแล้ว  การจะโกนผมหรือไม่  ย่อมมีอิทธิพลต่อจิตใจของผู้ป่วย  ทางตรงก็คือ  ไม่สูญเสียภาพลักษณ์หลังผ่าตัด  เนื่องจากยังมีผมอยู่ (รูปภาพที่ 2) ส่วนทางอ้อมก็คือ  แผลผ่าตัดมีขนาดเล็กจะไม่เจ็บปวดมากนัก  ขนาดของแผลใหญ่หรือเล็ก  ถ้าพูดกันโดยประโยชน์ทางการแพทย์ก็จะมีความแตกต่างกันบ้าง  แต่ถ้าประโยชน์ทางด้านจิตใจของผู้ป่วย  ดูเหมือนจะแตกต่างกันมากพอดู